Plan Symposium

Blauwdruk Symposium:
      ‘Kunst en Vrijheid’
De Grondrechten van Kunst en de Grenzen aan Kunstuitingen

“Vrijheid van kunst of kunstvrijheid is een grondrecht in bijvoorbeeld Duitsland (art 5.3 : Kunst und Wissenschaft, Forschung und Lehre sind frei), Oostenrijk en Zwitserland. In Nederland en België is dit recht niet expliciet in de grondwet opgenomen“.

Een motto voor ons symposium is gevormd door de stellingen van Bas de Gaay Fortman en Winnie Sorgdrager:

“Kunst in Vrijheid kan als een klassieke vrijheid worden gezien, verwant met de vrijheid van meningsuiting en zo, onder de paraplu van de internationale mensenrechten, bescherming bieden aan alle beeldend en uitvoerend kunstenaars, waar ook ter wereld”.
Bas de Gaay Fortman, Ermelo, 29 augustus 2018.

“Het zoeken naar een balans tussen vrijheden en de begrenzing daarvan is van alle tijden en die balans verschilt naar tijd en plaats“.
Winnie Sorgdrager, 2006

1. Achtergrond Symposium

75 jaar na de bevrijding en 75 jaar na de eerste naoorlogse tentoonstelling voor beeldende kunstenaars in het Rijksmuseum in 1945, geheten ‘Kunst in Vrijheid’, wil de Stichting ‘Kunst in Vrijheid’ deze tentoonstelling in herinnering brengen, herhalen en vooral actualiseren. De tentoonstelling in 1945 was bedoeld voor kunstenaars die onder de bezetting hadden geweigerd om toe te treden tot de onder Duitse controle staande ‘Kultuurkamer’.
De Stichting wil daarbij vooral betrekken de periode na de Tweede Wereldoorlog tot nu. Nog steeds hebben kunstenaars last van onderdrukking en censuur, zoals indertijd tijdens het Nazi-regime (SCÈNE UIT WERK OHNE AUTOR). Maar hoe is de vrijheid van kunst juridisch gewaarborgd en hoever reikt deze vrijheid?
De Stichting daarom wil als belangrijkste activiteit een internationaal symposium organiseren met deelnemers uit de kunstwereld, de politiek en de wetenschap met het thema
‘De Grondrechten van Kunst en de Grenzen aan kunstuitingen’.
Tegelijk met symposium zal in de locatie van de Oude Kerk, onder leiding van directeur Grandjean, een tentoonstelling worden samengesteld van een of meer Braziliaanse kunstenaars die te maken hebben met censuur en vervolging.
Het gaat derhalve ook om de spanning tussen kunst en gezag: overheden, religieuze organisaties versus kunstuitingen.
Het Symposium wil het verleden in herinnering roepen, het heden benadrukken en de gedachtestroom voor de toekomst op gang brengen. Het symposium vindt plaats in Amsterdam en een tweede symposium, met hetzelfde onderwerp, zal op een later tijdstip plaatsvinden op de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

Geplande uitvoering: 14 mei 2020, 75 jaar ná mei 1945, te Amsterdam en daarna in Rotterdam op 15 mei 2020.

Plan

De Stichting is van mening dat bij alle herdenkingen over 75 jaar bevrijding er minder aandacht wordt geschonken aan de problemen die kunstenaars hebben ondervonden tijdens de bezetting (40-45) en dat daarenboven de koppeling naar het heden moet worden getrokken, naar een wereld, waarin de vrijheid van kunstuitingen en de vrijheid van kunstenaars nog steeds niet vanzelfsprekend is en toch: ..’een leven zonder kunst kunnen we ons niet voorstellen’ (Ernst Veen, Amsterdam, 17 september 2018).
Inleidingen van, en interviews met, gerenommeerde binnenlandse- en buitenlandse sprekers, zowel kunstenaars als wetenschappers, afgewisseld met diverse kunstuitingen zoals muziek, film, dans en een tentoonstelling van beeldende kunst in relatie tot het onderwerp, gevolgd door paneldiscussie, eerst tussen de panelleden onderling o.l.v. een moderator en daarna discussie met de zaal. Het plan is om over het thema van het symposium een samenvatting te laten uitkomen in boekvorm en op film. Onze film over de introductie van het project in september 2018 is te zien op www.kunstinvrijheid.nl
Door de aanwezigheid van kunstenaars, journalisten, politici en vertegenwoordigers van wetenschappelijke instituten willen wij ontwikkelingen in, en de gedachtenvorming over, de rechten op vrijheid van kunstuitingen op gang brengen en continueren in de toekomst. De Stichting denkt ook na over een jaarlijkse lezing om de problematiek levend te houden. Dat zou kunnen leiden tot nieuwe wetenschappelijke publicaties en zo mogelijk nieuwe wetgeving. Daarnaast organiseert de Stichting een educatief programma voor studenten en scholieren (zie verder).

2. Beoogde doelgroep

Kunstprofessionals, (gevluchte) kunstenaars, (juridische-, geschiedkundige-)wetenschappers, studenten, scholieren, achterban van John Adams Instituut , politici, journalisten (nationale en internationale pers), veteranen, oorlogsslachtoffers en overige geïnteresseerde toehoorders uit een breed publiek.
Naast het bijwonen van het Symposium wordt het publiek in staat gesteld de tentoonstelling te bezoeken in de Oude Kerk met kunstuitingen die een verband hebben met het Symposium. Het is de bedoeling om de tentoonstelling te herhalen, o.a. in het Verzetsmuseum te Amsterdam.

3. Partners

VFonds
Universiteit van Amsterdam
Erasmus Universiteit Rotterdam
T.M.C. Asser Instituut
Afdeling Communicatie UvA
Wetenschappers van de UvA
Museum de Oude Kerk
John Adams Instituut
Verzetsmuseum

Beoogde partners
Prince Claus Foundation, VWO scholen/gymnasia uit de omgeving Amsterdam en Rotterdam (zie bijlage 2), Amsterdam School of Heritage Memory and Material Culture, Kunstacademies/Conservatoria, Verenigingen van uitvoerende kunstenaars, Stichting “Ondertussen”, Rijksmuseum, Studenten Theater- en Muziekwetenschappen, scholen voor journalistiek, K.N.A.W., diverse fondsen o.a. Gieskes-Strijbis Fonds, Fonds 21, Democratie en Media, de Gemeente Rotterdam, de Careduca-foundation, e.a.

4. Educatief programma
Mede gezien de actualiteit van het onderwerp willen wij studenten aan de Universiteit van Amsterdam (geschiedenis/kunstgeschiedenis), de Erasmus Universiteit Rotterdam (rechten, geschiedenis) en middelbare scholieren (VWO/Gymnasium) betrekken in het programma. Tevens is er een plan een gastcollege te laten verzorgen voor deze Vwo-leerlingen op de Universiteit van Amsterdam en Rotterdam. Voor de studenten geldt hetzelfde. Hierbij komen zowel masterscripties als bachelor scripties in aanmerking tot een maximum van 5 per fase. De beste scriptie (1 bachelor en 1 master) zal worden beloond met een prijs, eveneens uit te reiken op het Symposium. We onderzoeken of het universiteitsblad voor kunst en cultuur UvA, Simulacrum, een themanummer kan wijden aan ons symposium.
Voor onderwerpen voor werkstukken verwijzen wij naar bijlage 1.

Educatief programma voor middelbare scholieren.

Een aantal middelbare scholen in Amsterdam en Rotterdam zal worden benaderd met het aanbod om leerlingen hun profielwerkstuk te laten maken over het onderwerp “Kunst in Vrijheid”.
Per school kunnen maximaal 4 leerlingen meedoen. Ze kunnen aan de hand van een these hun profielwerkstuk baseren op het ‘grondrecht van kunstuitingen’ of de ‘grenzen aan kunstuitingen’.
Per school zal het beste profielwerkstuk worden beloond met een oorkonde en het beste werkstuk krijgt een prijs uitgereikt op het Symposium.
Alle 5e klassers van de betrokken scholen mogen (tegen een gereduceerd tarief) het Symposium bijwonen. De 4e klassers uit het schooljaar 2018-2019 komen in aanmerking voor het maken van een profielwerkstuk in het schooljaar 2019-2020, waarbij in de eerste helft van 2019 het nodige studiemateriaal zal worden verstrekt. Tevens is er een plan een gratis gastcollege te laten verzorgen voor deze leerlingen op de Universiteit van Amsterdam of Rotterdam.

Wat sturen we de scholen toe?
Benaderen per post en ook per e-mail
Een brief met opschrift : Profielwerkstuk over ‘Kunst in Vrijheid’ , te richten aan de conrector bovenbouw of de coördinator bovenbouw van de geselecteerde scholen. In deze brief wordt bovenstaand aanbod gedaan aan maximaal 4 leerlingen per school ( te doen gebruikelijk is dat 2 leerlingen samenwerken, dus per school maximaal 2 duo’s ).
In deze brief dient aandacht te worden besteed aan:
• De achtergrond van het Symposium
• De doelstelling
• Waarom is dit Symposium bij uitstek geschikt voor middelbare scholieren
• De uitvoering, voor zover dit betrekking heeft op de middelbare scholen
De brieven aan de scholen zijn inmiddels verzonden.
Een deadline voor aanmelding zal worden aangegeven, zodat op tijd een goede indruk kan worden verkregen van de respons.

5. Comité van Aanbeveling

Jeroen Krabbé                         Lilian GonÇalves
Jan Terlouw                             Emile Schrijver
Femke Halsema                     Frans Weisglas
Alexander Rinnooy Kan     Hein de Vries
Bas de Gaay Fortman          Els van Odijk
Ernst Veen                               Maya Meijer
Frits du Parc                                    
 

6. Raad van Advies
Roel Heijink (Universiteit van Amsterdam)
Meike Borrie (Van Lanschot Bankiers)
Leonieke Hinse (Communicatiedeskundige)

7. Beoogde sprekers
Winnie Sorgdrager (oud-minister Justitie, Raad voor de Cultuur, Minister van Staat)
Fleming Rose (schrijver/journalist, uit Denemarken)
Prof. dr. Christa Lerm-Hayes (UvA): ‘Kunst en de rechten van de mens’.
Tania Bruguera (hoogleraar, kunstenaar, activiste kunst en vrijheid uit Cuba)
Ai WeiWei
Chris Keulemans (Stichting ‘Ondertussen’, voor gevluchte kunstenaars)
Antonio Oba (Braziliaans kunstenaar)
Emese von Bóné (docent Recht en Kunsten, EUR)
Femke Halsema (opening, uitreiking prijzen studenten)

8. Moderators (Beoogd)
Hollis Kurman
Mr. dr. Emese von Bóné
Prof. dr. Janne Nijman
Jacqueline Grandjean
Sandra den Hamer

9. Externe deskundigen
-Communicatiedeskundige (externe communicatie; sociale media, website, media, pers, woordvoerder, teksten) o.a. Isabella Legebeke
-Symposiumdirecteur (algehele leiding symposium: Saskia Hazelhoff

Zie beoogd programma hierna.

10. Opzet (beoogd)programma in Amsterdam

Middagprogramma

Opening symposium door burgemeester van Amsterdam Femke Halsema
Dagvoorzitter : Emile Schrijver of Alexander Rinnooy Kan.
Openingsrede: Jaap Wertheim

2 inleidingen van twee sprekers, met conflicterende of aanvullende standpunten, bevraagd door een moderator en twee interviews

Inleiding 1. De vrijheid van meningsuiting en de grenzen aan kunstuitingen
Inleiding 1a. Winnie Sorgdrager (De grenzen aan kunstuitingen)
Inleiding 1b. Fleming Rose (de vrijheid van kunstenaars en kunstuitingen)
Moderator: Hollis Kurman

Muzikaal intermezzo : Olivier Messiaen: ‘Quator pour la fin du temps’?

Inleiding 2. Kunst en mensenrechten in internationaal perspectief
Inleiding 2a. Prof. dr. Christa Lerm-Hayes (Kunst en mensenrechten/internationaal
perspectief)
Inleiding 2b. Tania Bruguera (Kunst onder druk op Cuba)
Moderator: b.v. Prof. Dr. Janne Nijman/Emese von Bóné

Balletintermezzo met Aghmed Youdeh (Syrische vluchteling)

3. Interviews

Interview met Ai WeiWei (kunstenaar/vluchteling en Chris Keulemans (Gevluchte Syrische kunstenaars)
Interviewer: nog in te vullen

b.v. Muzikaal intermezzo met fluitiste Eleonore Pameijer (muziek Marius Flothuis)

Paneldiscussie o.l.v. een moderator.
Discussie, zaal met panel o.l.v. Marijn de Koning (oud-kamerlid D66)

Uitreiking prijzen voor de beste scripties en profielwerkstukken door burgemeester van Amsterdam (respectievelijk Rotterdam, in het Rotterdamse programma)
Afsluiting door Jeroen Krabbé
Borrel/signeren boeken

Ochtendprogramma
Bezoek aan de tentoonstelling en workshops in de Oude Kerk te Amsterdam. De tentoonstelling zal worden samengesteld door de curator Jacqueline Grandjean, directeur van de Oude Kerk te Amsterdam. Er wordt gewerkt aan een tentoonstelling van de Braziliaanse kunstenaar Anthonio Oba.
Daarnaast zal werk worden geprojecteerd van Syrische vluchtelingen (o.a. Shanin Abdalla en Giath Taha) in Nederland, van Picasso, Tania Bruguera (Cuba), Masha Trebukova (Rusland),Paul Citroen, Jan van der Ster, Willem Gerard Hofker, Bep Rietveld e.a).

Programma in Rotterdam, in uitvoering

Locatie: Campus Erasmus Universiteit Rotterdam

Inleidingen :
Fleming Rose en Mr. Winnie Sorgdrager
Tania Bruguera en Prof. Christa Lerm-Hayes
Dr. Emese von Bóné, Peter van der Coenen en Prof. van Laar
Interview met de Chinese kunstenaar/vluchteling Ay Weiwei.
Bevrijdingsconcert 75 jaar Bevrijding.

11. Medewerkers

Werkgroep Symposium :

Saskia Hazelhoff (directeur)
Marijn de Koning
Emese von Bóné
Christa Lerm-Hayes
Kees Borrie
Henriette van Oosterzee, hoofd afdeling communicatie UvA
Roel Hijink ( UvA), t.b.v. universitaire achterban.
Job Porck, v.h. docent Stedelijk Gymnasium Hilversum (t.b.v. achterban scholen)
Isabella Legebeke

Redactieraad (beoogd):
Prof. dr. Janne Nijman
Mr. dr. Emese von Bóné
Dr. Roel Heijink
Mr. Marijn de Koning

Bestuur:
Drs. Jaap Wertheim voorzitter
Jeanette Kuhn secretaris
Drs. Kees Borrie penningmeester
Marijn de Koning, lid
Madelon Eekels, lid

Management:
Saskia Hazelhoff (directeur Kunstkwesties)

12. Beoogde Locaties:

Oude Kerk Amsterdam (1000-1250 plaatsen) voor het symposium met een aparte tentoonstelling te organiseren door Jacqueline Grandjean).
Erasmus Universiteit Rotterdam (2e symposium/lezing).
Verzetsmuseum (tentoonstelling, 2e helft 2020)
Museum Doornburgh (tentoonstelling (2020/2021)
Paleis Soestdijk (tentoonstelling)

Literatuursuggesties:

Lerm-Hayes, Zeitgenossische Kunst zwischen Medium der Menschenrechte und ihrer normativen (Neu)Erschaffung.

Temperman, Jeroen en Andreas Koltay (ed), Blasphemy and Freedom of Expression. Comparative, Theoretical and Historical Reflections after the Charlie Hebdo Massacre (Cambridge 2017).

Rose, Fleming, The Tyranny of Silence (Washington, 2011).

Sorgdrager, Winnie, De Grenzen aan de Kunst. De vrijheid van expressie in relatie tot andere grondrechten (Arnhem 2006).